काठमाडौं । निर्माण क्षेत्रसँग सम्बन्धित उद्योग डन्डी र सिमेन्ट उद्योग पछिल्लो समयमा निर्माणमा आएको सुस्ततासँगै नराम्रोसँग प्रभावित भएका छन् ।
गतवर्ष केही मात्रामा भए पनि भारतमा निकासी हुँदा केही सिमेन्ट उद्योगमा आशाको संकेत देखिएको थियो । तर, यो वर्ष भारततर्फ सिमेन्टको निकासी भएको छैन । यही अवस्था फलामे डन्डी उत्पादनमा छ ।
डेढ दशकदेखि डन्डी उद्योगको सेल्स टिममा काम गरेका एक कर्मचारी आफ्नो कम्पनीमा व्यापार रणनीतिको विषयमा छलफल नै हुन छाडेको बताउँछन् । ‘२/३ वर्ष अगाडिसम्म कर्मचारीलाई आकर्षक बोनस दिने कम्पनीहरू अहिले भएका कर्मचारीलाई तलब खुवाउन नसक्ने स्थितिमा छन्,’ ती कर्मचारीले भने, ‘डेढ दशक बिताएको क्षेत्रबाट अब अर्कोतिर करिअर सिफ्ट गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।’
पछिल्लो समय सिमेन्ट र डन्डी उद्योगीले सिन्डिकेट गरेर मूल्य बढाएको आरोप लागेको छ । उद्योगीहरूले आपसमा नै अहिले तय गरेर उत्पादन धेरै नगर्ने र मूल्य घटाउने प्रतिस्पर्धा नगर्ने सहमति गरेका छन् । सिमेन्ट उद्योगबाट सुरु भएको सहमति डन्डी उद्योगमा पनि लागू भएको छ । धेरैजसो सिमेन्ट र डन्डी उत्पादकका लगानीकर्ताहरू एउटै छन् ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले अहिले मागअनुसारको बिजुली निर्माण क्षेत्रसँग सम्बन्धित उद्योगमा दिएको छैन । नेपालमा विकास निर्माणको काम हुने भनेको अहिले हो । अहिले उत्पादन बढाउनुपर्नेमा माग भएको कमी तथा विद्युत् प्राधिकरणले १२ घण्टासम्म लोडसेडिङ गरेको र बिजुली दिने समयमा पनि लोड अनुसारको बिजुली दिएको छैन ।
विद्युत् प्राधिकरणले २०७५ सालदेखि नेपालमा लोडसेडिङ हटेको सूचना जारी गरेको थियो । प्राधिकरणले घरायसी उपभोक्तालाई लोडसेडिङ नगरे पनि उद्योगमा माग बढी भएको बेला विद्युत् कटौती गरेर म्यानेज गरेको थियो । त्यसमा उद्योगी पनि सहमत थिए ।
ट्रंकलाइन र डेडिकेटेडको विवाद गर्दा उद्योगी र विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङबीच सम्बन्ध निकै खराब भएको छ । जसले गर्दा उद्योगीहरू थप मारमा परेका छन् ।
‘कुलमानले आफूहरूलाई भिजेलको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्, लोकप्रियताको आडमा प्रमाण नभएका पैसा तिर भन्ने र माफियाका रूपमा हामीलाई कुलमानले पब्लिकमा प्रस्तुत गरे,’ एक उद्योगीले भने ।
कुलमान र उद्योगीबीचको विवादले ट्रंकलाइन र डेडिकेटेड विवाद समाधान हुने तर्फभन्दा पनि विवाद बढ्नेतर्फ देखिएको छ । भैरहवामा डन्डी सिमेन्ट उद्योग सञ्चालन गर्ने उद्योगी राजेश अग्रवाल १२ घण्टासम्म उद्योगमा भएको लोडसेडिङ झेल्नुपर्ने अवस्था आएको बताउँछन् । ‘अलिअलि माग हुने बेलामा प्राधिकरणले बिजुली दिएको छैन,’ अग्रवालले भने ।
उद्योगीहरू पछिल्लो समय मिडियादेखि संसदीय समितिसँग मूल्य बढेको विषयमा मात्र चर्चा भएको समेत सन्तुष्ट छैनन् । बजारमा टिक्नका लागि बैंकले ब्याजदरमा भद्र सहमति गर्छन् अन्य व्यवसायमा समेत सहमति हुन्छ भने टिक्नका लागि भएको सहमतिलाई कार्टेलिङ गरेर मूल्य मात्र बढायो भन्ने आरोपमा उनीहरूको असन्तुष्टि छ।
१२ घण्टा लोडसेडिङमा भएका उद्योगको उत्पादन लागत स्वाभाविक रूपमा बढ्ने सरकारले नीतिगत हस्तक्षेप नगरेमा गम्भीर संकटमा सिमेन्ट र डन्डी उत्पादक फस्ने उद्योगीहरू बताउँछन् । नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाले सिमेन्ट उद्योगमा एक अर्ब ३८ अर्ब तथा स्टिल उद्योगमा एक अर्ब ७८ अर्ब कर्जा दिएका छन् ।
नेपाल सिमेन्ट उत्पादक संघका पूर्वअध्यक्ष ध्रुवराज थापाले विद्युत् प्राधिकरणले १२ घण्टासम्म विद्युत् काट्ने गरेको भन्दै यसले उत्पादनमा ठूलो असर गरेको बताउँछन्।
उनका अनुसार अहिले सिमेन्ट उत्पादनमा ५० प्रतिशतले गिरावट आएको छ । सिमेन्टका लागि २४ घण्टा नै भट्टी चलाउनु पर्ने भएकाले विद्युत् एक घण्टा जाँदा पनि असर गर्ने अवस्थामा अहिले १२ घण्टासम्म विद्युत् कटौती हुँदा उद्योगहरूमा ठूलो क्षति भएको उनले सुनाए ।
‘हामीहरूले २४ घण्टा नै उद्योग सञ्चालन गर्नुपर्ने हुन्छ । एक सेकेन्ड बत्ती जानु भनेको हाम्रो ४५ मिनेट काम रोकिनु हो । त्यसैले अहिले व्यवसायीहरू निकै मारमा परेका छन्,’ उलने भने ।
प्राधिकरणले व्यवसायीहरूलाई घोषित रूपमा नै विद्युत् जाने तालिका सार्वजनिक गरेमा व्यवसायीहरूले आफ्नो व्यवस्था गर्ने भए पनि अहिले अघोषित रूपमा विद्युत् कटौती हुँदा समस्या भएको उनको भनाइ छ ।
‘कि हामीलाई महिनामा १५ दिन बिजुली दिन्छौँ भन्नु पर्यो । हामीहरू पनि त्यहीअनुसार तयार हुन्छौं । होइन भने मनलाग्दी रूपमा काट्नु भएन,’ उनले भने ‘प्राधिकरणले तालिका नै सार्वजनिक गरेको खण्डमा व्यवसायीहरूले अर्को वैकल्पिक व्यवस्था गर्छन् ।’ अहिले भइरहेको लोडसेडिङले सिमन्टको उत्पादन लागत बढ्नुका साथै उद्योगहरूले क्षमता अनुसार उत्पादन गर्नसमेत सकिरहेका छैनन् ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्