अमेरिकाको प्रतिबन्ध भोगेको रुसलाई इरानमा भएको युद्दसँगै सकारात्मक प्रभाव परेको छ । मूल्य वृद्धिले अस्थायी राहत दिएको भए पनि दीर्घकालीन फाइदा अनिश्चित देखिन्छ। राष्ट्रपति कार्यालयका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भने,’ बढ्दो तेल मूल्य र केही प्रतिबन्धमा आएकोअस्थायी राहतले देशको आम्दानी केही समयका लागि बढ्न सक्छ। यसले बजेटमा प्रत्यक्ष सकारात्मक असर पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर हालकोअवस्थाले दीर्घकालीन रूपमा आर्थिक समस्याको समाधान हुने संकेत दिंदैन।’

पछिल्ला महिनामा रूस लगातार आर्थिक समस्यासँग जुधिरहेको छ। मुद्रा विनिमय दर, व्यापार घाटा, ऊर्जा आयमा कमी, उत्पादन उद्योगमाअवरोध र विदेशी लगानीमा घटबढ यसका मुख्य चुनौती हुन्। इरानसँगको हालको तनाव र मध्यपूर्वको युद्धले केही समयका लागि तेल मूल्य उच्चराख्न सक्ने देखिन्छ, तर दीर्घकालीन प्रभावमा निश्चितता छैन। विशेषज्ञहरू भन्छन्, यो पूर्ण रूपमा युद्धको दिशा, होर्मुज स्ट्रेट खुल्ने–नखुल्नेअवस्था र विश्व राजनीतिक निर्णयहरूमा निर्भर छ।

युद्ध सुरु भएको पहिलो हप्तामा विश्व बजार धेरै स्थिर देखिएको थियो। तेल मूल्य बिस्तारै बढिरहे पनि कुनै ठूलो उछाल आएन।विश्लेषकहरूलाई आशा थियो—संघर्ष चाँडै सकिन सक्छ। तर समय बित्दै गएसँगै युद्ध दीर्घकालीन बन्ने चिन्ता बढ्न थाल्यो। मुख्य चिन्ता ऊर्जाआपूर्ति मार्गहरूमा अवरोध हुने जोखिम हो।

विश्वका सबैभन्दा महत्वपूर्ण ऊर्जा मार्गहरूमध्ये एक होर्मुज स्ट्रेट बन्द हुने सम्भावना बढेसँगै बजार संवेदनशील भयो। यस स्ट्रेटबाट संसारकोसमुद्री तेल आपूर्तिको ठूलो हिस्सा, खासगरी मध्यपूर्वको तेल, विभिन्न देशमा पुग्छ। सन् २०२५ मा विश्व समुद्री तेल व्यापारको करिब एक चौथाइयस मार्गबाट गुज्रन्थ्यो।

विश्लेषक संस्थाहरूका अनुसार युद्ध सुरु भएदेखि रूसी कच्चा तेल ‘युराल्स’ को मूल्य करिब ७० प्रतिशत बढिसकेको छ। भारततर्फ पठाइनेतेलको मूल्य ९८ डलर प्रतिव्यारेलभन्दा माथि पुगेको छ। उच्च मूल्यले रूसलाई केही आर्थिक राहत दिएको छ, तर दीर्घकालीन लाभकोसुनिश्चितता छैन।

इरानले विश्व तेल आपूर्तिमा करिब ३.५ प्रतिशत मात्र योगदान दिएकोले यसको आपूर्ति रोकिनु ठूलो संकट होइन। तर होर्मुज स्ट्रेट बन्द भएमाविश्व तेल बजारमा अस्थिरता आउने खतरा ठूलो छ। युद्ध सुरु भएदेखि नै यहाँ जहाज आवागमन लगभग ठप्प भएको छ। बीमा कम्पनीहरूलेबीमा शुल्क अत्यधिक बढाएका छन् वा केही जहाजको बीमा दिनै अस्वीकार गरेका छन्। हाल केही प्रतिबन्धित जहाज मात्र जोखिम लिएर पारभइरहेका छन्।

विश्लेषक कम्पनी ‘क्याप्लर’ का अनुसार यो आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो आपूर्ति अवरोधमध्ये एक मानिएको छ। स्ट्रेट आधिकारिकरूपमा बन्द नभए पनि यदि इरानले पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने प्रयास गर्‍यो भने तत्काल सैन्य कदम चालिने अनुमान छ। चीन पनि यसको विरोधमा उभिनसक्छ किनकि चीनको तेल आपूर्तिको करिब ३८ प्रतिशत यही मार्गबाट आउँछ।

एशियाली मुलुकहरू सर्वाधिक प्रभावित हुनेछन्। स्ट्रेटबाट जाने ८० प्रतिशत तेल यी मुलुकका लागि हो। यदि होर्मुज स्ट्रेट चार हप्ताभन्दा बढीसमय बन्द रह्यो भने तेल मूल्य १५० डलरसम्म पुग्ने जोखिम रहन्छ।

विशेषज्ञहरू भन्छन्, यदि इरानको प्रमुख तेल टर्मिनल वा समुद्री लोडिङ प्रणालीमा हमला भयो भने तेल आपूर्ति अचानक घट्न सक्छ। यसकोअसर तुरुन्त विश्व बजारमा देखिनेछ। यसले तेल मूल्य अझ उच्च स्तरमा पुर्‍याउन सक्छ।

बजारको भविष्य मुख्यत: होर्मुज स्ट्रेट खुल्ने–नखुल्नेमा निर्भर छ। क्याप्लरले सम्भावित परिदृश्यअनुसार युद्ध मार्च अन्त्य वा अप्रिल मध्यसम्मसकिन सक्ने अनुमान गरेको छ। त्यसअनुसार यस वर्ष रूसको तेल मूल्य औसत करिब ६६–६७ डलर प्रतिव्यारेल रहन सक्छ।

तर अल्पकालमा मूल्यमा तीव्र उतार–चढाव देखिन सक्नेछ। अमेरिकामा मध्यावधि निर्वाचन नजिकिँदै छ। पेट्रोल मूल्य बढ्न नदिन राष्ट्रपतिकोसंवेदनशीलताका कारण परिस्थितिलाई नियन्त्रणमा राख्ने प्रयास हुनेछ।

अन्य विश्लेषकहरूले भनेका छन्, यदि स्थिति कम तनावपूर्ण रह्यो भने तेल मूल्य ८० डलर आसपास रहन सक्छ। यदि युद्ध रोक्न कुनै सम्झौताभयो भने मूल्य ६५ डलरसम्म झर्न सक्छ।

रूसको आन्तरिक आर्थिक अवस्था अझै चुनौतीपूर्ण छ। बजेट घाटा तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। सन् २०२६ मा करिब ३ हजार ७ सय अर्बरूबलभन्दा बढी घाटा हुने अनुमान छ। सरकारले मूल्य अभिवृद्धि कर बढाएको छ र अन्य कदम पनि चाल्दैछ।

तेल र ग्यासबाट आउने आयमा कमी देखिएको छ। दुई ठूला तेल कम्पनीमा प्रतिबन्ध लगिएपछि रूसी कच्चा तेल ब्रेन्टभन्दा अझै सस्तोमाबेचिएको छ। दुवैको मूल्य अन्तर करिब ३० डलर प्रतिव्यारेल पुगेको छ।

विशेषज्ञहरूले अनुमान गरेका छन्, बजेट सन्तुलन केवल तेलको मूल्य अत्यधिक बढ्दा मात्र सम्भव छ। यसको लागि मूल्य करिब २०० डलरप्रतिव्यारेल पुग्नुपर्ने देखिन्छ। तर यस्तो अवस्थाले रूबल अत्यधिक मजबुत हुने र उद्योग प्रतिस्पर्धी नहुन सक्ने जोखिम पनि बढाउँछ।

हालको अवस्थाले रूसलाई अस्थायी राहत दिएको छ। तर दीर्घकालीन रूपमा आर्थिक समस्याको समाधान, बजेट घाटा कम हुनु, र मुद्रा स्थिररहनु धेरै कुरामा निर्भर छ। तेल मूल्यको उच्च दर र प्रतिबन्धमा आएको अस्थायी राहतले केही समयका लागि राहत त दिएको छ, तर दीर्घकालीनआर्थिक मजबुतीको सुनिश्चित संकेत छैन।

विशेषज्ञहरूको साझा मत छ—हालको अवस्था अस्थायी लाभ दिन सक्छ, तर विश्व बजारको प्रतिक्रिया, राजनीतिक निर्णय, युद्धको अवधि रऊर्जा मार्ग खुल्ने–बन्द हुने समयमा दीर्घकालीन प्रभाव निर्भर छ। यदि मध्यपूर्वको तनाव लामो समय टिक्यो भने विश्व तेल बजारमा अस्थिरताबढ्नेछ।

रूसको वर्तमान रणनीति स्पष्ट छ। राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुतिनको उपस्थितिमा भएको बैठकमा उनीहरूले निर्यात विस्तारका लागि तयारी देखाएकाछन्। रूसका भरोसेमंद साझेदारहरूलाई बढी निर्यात गर्न प्रोत्साहित गर्ने योजना अघि बढाइएको छ। यसले रूसलाई बजारमा प्रतिस्पर्धा कायमराख्न केही अवसर दिनेछ।

तर अर्थशास्त्रीहरूले चेतावनी दिएका छन्, वर्तमान तेल मूल्यले पूर्ण बजेट सन्तुलन ल्याउन सक्दैन। रूसी बजेट घाटा अझै चुनौतीपूर्ण छ।रूबलको विनिमय दरले पनि दीर्घकालीन अवस्थामा असर पार्नेछ। यदि ब्रेन्ट तेलको मूल्य २०० डलरसम्म पनि पुग्यो भने रूबलको वर्तमान दरमाटिकाइराख्न कठिन हुने देखिन्छ।

त्यसैले रूसलाई अहिले तेल मूल्य वृद्धिबाट केही लाभ त मिल्छ, तर दीर्घकालीन आर्थिक मजबुतीको लागि राजनीतिक, आर्थिक, र बजारका सबैपक्षमा सन्तुलन कायम गर्न आवश्यक छ।

तेल मूल्य वृद्धिले तत्काल राहत दिने भए पनि रूसको आर्थिक स्थिति अझै संवेदनशील छ। बजेट घाटा, मुद्रा अस्थिरता, उत्पादनमा अवरोध रप्रतिबन्धले दीर्घकालीन रूपमा चुनौती कायम राख्नेछन्।

विश्लेषकहरूको मत अनुसार, रूसले तत्काल फाइदा लिन सक्छ, तर दीर्घकालीन आर्थिक मजबुती हासिल गर्न धेरै कुरामा सन्तुलन कायम गर्नआवश्यक छ। यो स्थिति मुख्यत: मध्यपूर्व युद्धको परिणाम, होर्मुज स्ट्रेटको खुल्ने–बन्द हुने समय र विश्व राजनीतिक निर्णयमा निर्भर रहनेछ।